SYTUACJA W POLSCE I ZAMIARY PZPR

 
 

Ze strony polskiej zabierali głos Ochab i Gomułka. Od czasu do czasu wtrącał się Cyrankiewicz. Natolińczycy: Zawadzki, Jóźwiak, Z. Nowak i Rokossowski milczeli. Moment przełomowy nastąpił koło północy, kiedy Chruszczów zakończył jeszcze jeden długi wywód zapowiedzią, że oporni zostaną zgnieceni. Gomułka oświadczył wówczas spokojnym tonem: „Teraz ja będę przemawiał. Nie tu, ale przez radio do narodu i powiem, cośmy tu usłyszeli”. Podobno Polskie Radio otrzymało już zawczasu instrukcje, by przygotować studia i spikera.

Po tym wystąpieniu atmosfera uległa z miejsca uspokojeniu. Chruszczów uderzył w bardziej pojednawczy ton i Gomułka mógł w dłuższej wypowiedzi przedstawić swój punkt widzenia. Nie wymieniając z nazwiska Mazura, Rokossowskiego i Ponomarenki tłumaczył, że kierownictwo partii sowieckiej było fałszywie poinformowane o sytuacji w Polsce i zamiarach PZPR. Zapewniał, że partia nie zamierza zrywać sojuszu, występować z Układu Warszawskiego ani wyrzekać się „kierowniczej roli”, czyli monopolu władzy.

Na zakończenie delegacja polska musiała jeszcze wysłuchać pełnego gróźb przemówienia Mikojana. Ale w czasie pożegnania przed odlotem Chruszczów i Gomułka silili się na uprzejmość i uśmiech, a nawet serdeczny, długi uścisk dłoni. Na wynik rozmowy wpłynęły niewątpliwie meldunki nadchodzące z zewnątrz. Przywódcy sowieccy przerywali często rozmowy i naradzali się na boku z Ponomarenką. Ambasador otrzymywał nieustannie informacje o nastrojach w kraju i w Warszawie od swoich pracowników kursujących między ambasadą a Belwederem. Delegacja sowiecka musiała zdać sobie sprawę, że interwencja zbrojna napotkałaby opór polskiego wojska, KBW, robotników i ludności.

Po wyjeździe delegacji i wznowieniu obrad, VIII Plenum wybrało Gomułkę na pierwszego sekretarza i usunęło z Biura Politycznego wszystkich stalinowców z Rokossowskim na czele. W pierwszym w historii PZPR tajnym głosowaniu na ogólną ilość 75 członków KC tylko 25 głosów padło za Rokossowskim. Było to odbiciem stosunku sił między Natolinem a resztą.