POWSTAŃCZE RADIOSTACJE

 
 

Od pierwszych dni rewolucji powstańcy węgierscy opanowali prowincjonalne rozgłośnie i miejscowe rady robotnicze oraz rady narodowe nadawały przez nie swoje manifesty i żądania. Ponieważ zasięg tych radiostacji był ograniczony do najbliższej okolicy, RWE odbierała je na specjalnych radioodbiornikach - naprzód w Schleis- sheimie pod Monachium, a później w określonych punktach nasłuchowych w Austrii, w pobliżu granicy węgierskiej. Wytyczne amerykańskie zalecały powtarzanie tych programów, które za pośrednictwem potężnych nadajników RWE rozchodziły się na całe Węgry (wytyczne z 28 października zalecały wykorzystywanie materiałów dostarczanych przez radiostacje powstańcze w Gyor, Miskolc i Pecz). W ten sposób Głos Wolnych Węgier stał się za

Rola obu rozgłośni polskiej i węgierskiej w wypadkach 1956 r. została omówiona z amerykańskiego punktu widzenia w książkach: Allan A. Michie. Voices, Through the Iron Curtain, New York 1963 Cord Mayer, Facing Reality, Harper & Row, New York 1980 Sig Mickelson, America's Other Voices, Praeger, New York 1983. zachętą Amerykanów amplifikatorem najbardziej radykalnych i maksymalistycznych tendencji powstańczych. Ponieważ każda radiostacja wysuwała własną listę postulatów, więc Amerykanie w Nowym Jorku postanowili skodyfikować je w ośmiu punktach z zaleceniem, by RWE traktowało ich spełnienie jako minimum niezbędne w obecnej sytuacji15. Rozgłośnia Węgierska miała domagać się bezzwłocznego i całkowitego wycofania się wojsk sowieckich z terytorium Węgier, natychmiastowego rozwiązania bezpieki (AVH) i utworzenia sił policyjnych niezależnych od partii, pełnej amnestii dla uczestników powstania, usunięcia z rządu wszystkich komunistów, którzy zasiadali w poprzednim gabinecie, utworzenia rządu złożonego w większości z przedstawicieli różnych partii politycznych, niezwłocznego zwołania zgromadzenia narodowego, wybranego w wolnych i tajnych wyborach, wycofania się Węgier z Układu Warszawskiego i utrzymania rad robotniczych oraz innych wyłonionych w czasie kryzysu Wytyczne nakazywały równocześnie powstrzymanie się od udzielania jakiegokolwiek poparcia bezpośredniego lub pośredniego komunistom takim, jak Nagy i Kadar.

Dyrekcja w Monachium godząc się z samą listą żądań, dodawała tylko, że należy unikać wrażenia, jakoby RWE usiłowała kierować powstaniem. Za rzecz najważniejszą Amerykanie uważali utrwalenie rad rewolucyjnych, ponieważ „stanowią one najlepszą gwarancję, że ani Sowiety, ani reżym Nagy’a, bez względu na ich zamiary, nie będą mogli odzyskać panowania nad krajem i zatrzymania w połowie drogi parcia społecznego, zmierzającego do usunięcia dyktatury komunistycznej i zaprowadzenia demokracji”16. Wytyczne amerykańskie w następnym dniu, 29 października, zalecały: „W dalszym ciągu wykorzystujemy stale rosnące żądania wysuwane w powstańczych radiostacjach i rozpowszechniamy je na cały kraj”.