SKUTKI KATASTROFY WĘGIERSKIEJ W POLSCE CZ. II

 
 

Jednakże przykład Węgier był dla samego Gomułki potężnym wstrząsem, który zaważył fatalnie na jego rządach w ciągu następnych czternastu lat. Żaden przywódca komunistyczny nie miał w ręku tak wielkich możliwości przeprowadzenia rozsądnej reformy systemu i żaden nie dysponował tak szerokim polem manewru. Lecz Gomułkę, w moim przekonaniu, prześladowało do końca widmo węgierskiej partii, która - jak się wyraził - „znikła na Węgrzech, rozsypała się w puch” w ciągu kilku dni24. Gomułka wpatrzony był w przykład Nagy’a, który uległ i dał się unieść rewolucyjnej fali. Gomułka bał się w gruncie rzeczy masowego poparcia, jakiego udzieliło mu społeczeństwo i zamiast utrzymać je i wykorzystać, odbudowywał bezpiekę, aż stała się w późniejszych latach silniejsza od niego. Usiłował odzyskać poparcie partyjnej biurokracji przeciwnej wszelkim reformom i ustępstwom. W momencie, gdy poczuł, że udało mu się narzucić z powrotem kaganiec społeczeństwu - rozpoczął się odwrót od Października. Pozbywając się kolejno ludzi, którym zawdzięczał powrót do władzy, przygotowywał w gruncie rzeczy własny upadek. W spadku po sobie pozostawił partię oczyszczoną ze wszystkich rozumniejszych elementów. Obniżając poziom partyjnej elity, usuwając z niej intelektualistów i pragmatycznych rzeczoznawców, przekreślając program październikowych reform - Gomułka stał się w gruncie rzeczy prekursorem katastrofy gospodarczej, do jakiej doszło w końcu lat siedemdziesiątych.

Jest historycznym paradoksem, że rolę, którą mógł odegrać w Polsce Gomułka, przyjął na siebie Kadar na Węgrzech. W pierwszym okresie po rewolucji był tylko powszechnie znienawidzonym figurantem. Władzę sprawowali Rosjanie przez swój zarząd wojskowy i KGB. W początkach lat sześćdziesiątych Rosjanie uznali, że społeczeństwo zostało dostatecznie spacyfikowane i Kadar odzyskał swobodę ruchów, ogłosił amnestię, proklamował zasadę, kto nie jest przeciwko nam, ten jest : nami, usunął z partii stalinistów, rozpoczął ostrożny proces stopniowej reformy gospodarczej, który w dziesięć lat później zaczął przynosić owoce.