PUNKT ZWROTNY CZ. II

 
 

Adresatami deklaracji były nie tylko Węgry, ale przede wszystkim Chiny i Jugosławia oraz partie komunistyczne poza blokiem sowieckim. Obawa przed reperkusjami w świecie komunistycznym narzucała Moskwie daleko idącą ustępliwość. Oczywiście ani Chiny, ani Jugosławia nie zamierzały popierać obalenia komunizmu i powrotu do ustroju parlamentarnej demokracji. Chiny odpowiedziały natychmiast deklaracją wydaną pierwszego listopada, w pełni popierającą stanowisko sowieckie. Jugosławia uczyniła to samo w artykule redakcyjnym „Borby”.

Tymczasem Węgrzy uznali zawieszenie broni i obiecane wycofanie wojsk sowieckich za tryumfalne zwycięstwo nad Rosją. Nie tylko zresztą Węgrzy. Korespondent „New York Timesa” w Budapeszcie, John MacCormac, w depeszy wysłanej 30 października oznajmił: „Jak się zdaje, społeczeństwo węgierskie wygrało swoją rewolucję”. Amerykańskie koła rządowe wpadły w euforię. Allan Dulles, brat sekretarza stanu i szef CIA, oświadczył prezydentowi: „Wydarzenia węgierskie są cudem. Zaprzeczają tezie, że rewolta ludności nie może ostać się wobec nowoczesnych broni. Osiemdziesiąt procent żołnierzy armii węgierskiej opuściło szeregi. Poza Budapesztem nawet wojska sowieckie nie mogły zdobyć się na to, by strzelać do Węgrów”8.

W tym samym dniu - 30 października - kiedy Moskwa ogłosiła swoją deklarację, Nagy nadał przez radio trzy oświadczenia. W jednym z nich podawał do wiadomości decyzję rządu zniesienia systemu jednopartyjnego i przywrócenia niezależnych stronnictw politycznych. W drugim ogłasza! utworzenie nowego gabinetu w zmniejszonym składzie z udziałem dawnych przywódców stronnictwa drobnych rolników, narodowej partii ludowej, partii socjaldemokratów i komunistów. MacCormac z „New York Timesa” donosił, że po południu Janos Kadar, przywódca partii komunistycznej, Zoltan Tildy, szef stronnictwa drobnych rolników i Ferenc Erdei, przedstawiciel dawnej Narodowej Partii Chłopskiej, zapowiedzieli we wspólnym oświadczeniu wolne wybory, ogłoszenie neutralności Węgier i natychmiastowe wycofanie wojsk sowieckich. Nie mogło ulegać żadnej wątpliwości, że w dniu 30 października Węgry wyzwalały się w pełni z zależności od Rosji i powracały do ustroju demokratycznego. Tydzień wcześniej sukces polski pociągnął swoim przykładem Węgry. Obecnie zwycięstwo Węgier mogło stać się zaraźliwym przykładem nie tylko dla Polski, ale innych satelitów. Na murach Budapesztu ukazały się napisy: Ruszkik hasa (Ruski wracajcie do siebie). Powstańcy przypuścili szturm do głównej siedziby rozwiązanej bezpieki na placu Republiki w Peszcie, spalili gmach KC i podpalili wszystkie komunistyczne księgarnie. Kilku wyższych urzędników bezpieki zostało zamordowanych.